Ο Ελευθεροτεκτονισμός αναδεικνύεται ως μια παγκόσμια προοδευτική οργάνωση με φιλοσοφικές ρίζες και ανθρωπιστικές αξίες. Αποσκοπεί στην υποστήριξη της ηθικής ανάπτυξης των μελών της μέσω διαφόρων πρακτικών, όπως η προσωπική αυτογνωσία μέσω συμμετοχής σε προοδευτικές εκπαιδευτικές διαδικασίες, καθώς και μέσω της ερμηνείας συμβόλων και αλληγοριών.
Ο Μικτός Τεκτονισμός αφορά όλους τους Ελευθεροτέκτονες που συμμετέχουν στις τεκτονικές δραστηριότητες ανεξάρτητα από το φύλο τους. Σε αυτόν, άνδρες και γυναίκες, ανεξαρτήτως φυλής, θρησκείας και ηλικίας (εφόσον είναι 21 ετών και άνω), έχουν τη δυνατότητα να συμμετέχουν εξίσου στις τεκτονικές δραστηριότητες και στις τελετουργίες του Τεκτονισμού.
Ο Μικτός Τεκτονισμός προωθεί την ισότητα των φύλων και την ανοικτή συμμετοχή στις τεκτονικές δομές, επιτρέποντας σε γυναίκες να ασκούν τα ίδια δικαιώματα και καθήκοντα με τους άνδρες μέλη. Αυτό δεν αποτελεί απλά έναν τρόπο ενθάρρυνσης της ισότητας, αλλά και μια ευκαιρία για την προώθηση της διαφορετικότητας και της πολυμορφίας μέσα στην τεκτονική κοινότητα.
Μέσω του Μικτού Τεκτονισμού, οι γυναίκες έχουν τη δυνατότητα να συμβάλουν ενεργά στην ανάπτυξη του τεκτονικού ιδεώδους, να αποκτήσουν γνώσεις και να ενισχύσουν τις κοινότητες στις οποίες ανήκουν, υποστηρίζοντας τις αξίες της αλληλεγγύης, της σοφίας και της ελευθερίας.
Η συμμετοχή μας στις συνεδριάσεις των στοών δεν αποτελεί μυστική δραστηριότητα, αλλά αντιθέτως αποτελεί μέρος της φυσιολογικής λειτουργίας μας. Αυτές οι συνεδριάσεις είναι ιδιωτικές και προσβάσιμες μόνο στα ενεργά μέλη, όπως και σε πολλές άλλες κοινωνικές ομάδες. Οι αρχές και οι στόχοι του Ελευθεροτεκτονισμού είναι διαθέσιμοι προς το κοινό. Οι τόποι συνάντησής μας είναι γνωστοί και τα μέλη, δηλαδή οι Ελευθεροτέκτονες, έχουν τη δυνατότητα – εάν το επιθυμούν – να συζητήσουν ανοιχτά για τον Ελευθεροτεκτονισμό.
Τα “μυστικά” του Ελευθεροτεκτονισμού αφορούν κυρίως στους παραδοσιακούς τρόπους αναγνώρισης των μελών του. Αυτοί οι τρόποι δεν χρησιμοποιούνται ανοιχτά, αλλά κυρίως ως μέσο επιβεβαίωσης της ταυτότητας ενός μέλους, για παράδειγμα κατά την επίσκεψη ενός Ελευθεροτέκτονα σε μια στοά όπου δεν είναι γνωστός.
Η συνεδρίαση διαιρείται σε δύο κύρια μέρη. Στο πρώτο μέρος, όπως συμβαίνει σε οποιαδήποτε οργανωμένη ομάδα, πραγματοποιείται μια σειρά διοικητικών εργασιών. Αυτές περιλαμβάνουν την επικύρωση των πρακτικών από την προηγούμενη συνεδρίαση, προτάσεις και ψηφοφορία για νέα μέλη, συζήτηση και ψηφοφορία σχετικά με τα οικονομικά θέματα της Στοάς, αρχαιρεσίες για την εκλογή των συμβουλίων που διοικούν τις Στοές, καθώς και ανάγνωση της αλληλογραφίας και άλλα. Στο δεύτερο μέρος της συνεδρίασης, ανάλογα με το πρόγραμμα, περιλαμβάνονται τελετές για την εισαγωγή νέων Ελευθεροτεκτόνων ή την προαγωγή τους, καθώς και ομιλίες ή διαλέξεις που αφορούν θέματα που απασχολούν τους Ελευθεροτέκτονες.

Στον Ελευθεροτεκτονισμό, η έννοια της τελετής χρησιμοποιείται για να περιγράψει μια συλλογική εμπειρία που βιώνουν τα μέλη του από κοινού. Μέσω της συμμετοχής στη δραματουργική παρουσίαση των μύθων, των αλληγοριών και των συμβόλων, ενισχύεται η εντύπωση και η κατανόησή τους στο μυαλό κάθε υποψηφίου. Αυτό διαμορφώνει μια πιο βαθιά και σταθερή κατανόηση των αρχών και των αξιών που υποστηρίζει ο Ελευθεροτεκτονισμός, σε αντίθεση με μια απλή προώθηση μέσω μιας απλής ανάγνωσης.
Στον Ελευθεροτεκτονισμό, δεν υπάρχουν όρκοι, αλλά οι Ελευθεροτέκτονες δίνουν υπόσχεση. Αυτή η υπόσχεση σχετίζεται με τη συμπεριφορά τους εντός των Στοών, στην αδελφότητα του Ελευθεροτεκτονισμού και στην κοινωνία. Κάθε μέλος υπόσχεται επίσης να διατηρήσει εμπιστευτικές τις παραδοσιακές μεθόδους αναγνώρισης της ιδιότητάς του. Επιπλέον, δίνουν υπόσχεση να προσφέρουν τη στήριξή τους σε κάθε Ελευθεροτέκτονα που βρίσκεται σε ανάγκη, αλλά μόνο εάν αυτή η υποστήριξη δεν συγκρούεται με τα καθήκοντά τους έναντι του Θείου, του νόμου, της οικογένειάς τους ή των ευθυνών τους ως πολιτών.
Κατά κανόνα, σε καμία περίπτωση δεν επιτρέπεται η κακόβουλη χρήση της ιδιότητας του μέλους στον Ελευθεροτεκτονισμό, καθώς αυτό θα είχε σοβαρές συνέπειες στο διοικητικό επίπεδο. Κατά την εισαγωγή στον Ελευθεροτεκτονισμό, κάθε υποψήφιος δηλώνει ρητά ότι δεν αναζητά οποιοδήποτε υλικό κέρδος από την ιδιότητά του. Παρακινείται να μην υπάρξει ευνοϊκότερη μεταχείριση για τα μέλη, αλλά αντίθετα, η κρίση τους είναι πολύ αυστηρότερη από αυτήν που θα είχε κάποιος μη μέλος που δεν έχει διδαχθεί τους τρόπους βελτίωσης ήθους και συμπεριφοράς. Επίσης, υπενθυμίζεται ότι η προσπάθεια απόκτησης υλικών οφελών αποτελεί απαγορευμένη χρήση της ιδιότητας μέλους, η οποία δεν γίνεται δεκτή από τον Ελευθεροτεκτονισμό. Τα καταστατικά έγγραφα που πρέπει να είναι γνωστά σε κάθε υποψήφιο μέλος περιέχουν τους ακριβείς κανόνες που αφορούν την κατάχρηση της ιδιότητας μέλους, η οποία μπορεί να οδηγήσει σε διοικητικές κυρώσεις, από προσωρινή αναστολή έως αποβολή από την Αδελφότητα.
Η φιλανθρωπία αποτελεί πράγματι ένα από τα κύρια έργα του Ελευθεροτεκτονισμού από την ίδρυσή του. Ο Ελευθεροτεκτονισμός αυτοπροσδιορίζεται ως φιλανθρωπικός οργανισμός μέσα από τις πράξεις του. Οι φιλανθρωπίες που προσφέρουν οι Ελευθεροτέκτονες αποτελούν μια σημαντική προσφορά προς την κοινωνία. Αυτές οι πράξεις φιλανθρωπίας δεν περιορίζονται μόνο σε οικονομική βοήθεια προς άτομα σε ανάγκη, αλλά περιλαμβάνουν επίσης πράξεις που εμπνέονται από αγάπη προς τον άνθρωπο.
Ο Ελευθεροτεκτονισμός αποδέχεται τα άτομα που πιστεύουν σε μια Ανώτερη Πνευματική Δύναμη, ανεξαρτήτως της θρησκείας τους. Η πίστη σε αυτή την Δύναμη θεωρείται απαραίτητη για να γίνει κανείς Ελευθεροτέκτονας. Οι Ελευθεροτέκτονες περιλαμβάνουν στις τάξεις τους χριστιανούς, μουσουλμάνους, παγανιστές, wiccans, ινδούς, εβραίους και άλλους που ακολουθούν διάφορες θρησκείες. Η χρήση του όρου “Μεγάλος Αρχιτέκτονας” αποτελεί ένδειξη σεβασμού προς το Θείο που πιστεύουν όλα τα μέλη του, αποφεύγοντας έτσι να προκαλέσει θρησκευτικές διαφορές. Αυτό συμβαίνει για να αποφευχθούν πιθανές διαμάχες που θα μπορούσαν να προκύψουν αν αποκαλούνταν με διαφορετικά ονόματα σε μια Στοά που αποτελείται από άτομα με διαφορετικές θρησκευτικές πεποιθήσεις. Επιπλέον, σημειώνεται ότι δεν επιτρέπονται θρησκευτικές συζητήσεις στις στοές, προκειμένου να διατηρηθεί η αδελφική αρμονία μεταξύ των μελών.
Είναι γεγονός πως στις συνεδριάσεις του Ελευθεροτεκτονισμού δεν επιτρέπονται πολιτικές συζητήσεις, καθώς η Αδελφότητα δεσμεύεται απέναντι στην ίση αντιμετώπιση και σεβασμό όλων των μελών της αλλά εξετάζοντας την πορεία του Ελευθεροτεκτονισμού και την διαμόρφωση του Σκωτικού Τύπου, τις επιρροές του από τον Γαλλικό Τύπο και την Γαλλική Φιλοσοφία, η απάντηση είναι πιο σύνθετη.
Είναι αλήθεια πως δεν υπάρχει πολιτική ομάδα πίεσης που να είναι αμιγώς τεκτονική αλλά πολλοί Τέκτονες ασχολούνται με τα κοινά σε διάφορες θέσεις και εργάζονται πάνω στις βασικές αρχές του, “Ελευθερία, Ισότης, Αδελφότης”.
Είναι αλήθεια ότι οι πρώτες καταγεγραμμένες μύησεις στον Ελευθεροτεκτονισμό χρονολογούνται από τον 17ο αιώνα, όπως η μύηση του Elias Ashmole το 1646 στην Αγγλία. Ωστόσο, η ιδρυτική μύηση του Ελευθεροτεκτονισμού ως οργανωμένου συστήματος ξεκίνησε με την ίδρυση της Μεγάλης Στοάς της Αγγλίας το 1717.
Όσον αφορά στις δύο κύριες θεωρίες περί προέλευσης του Ελευθεροτεκτονισμού, αυτές έχουν συζητηθεί εκτενώς και πολλές φορές διαφορετικά πρόσωπα έχουν προσπαθήσει να εξηγήσουν την προέλευση του συστήματος αυτού.
Η πρώτη θεωρία που παρουσιάζεται συχνά είναι ότι οι λιθοδόμοι του Μεσαίωνα είχαν μύστικες συναθροίσεις και ανέπτυξαν συμβολισμούς και τελετές μύησης για να διατηρήσουν τα επαγγελματικά τους μυστικά. Σταδιακά, αυτές οι συναθροίσεις μετατράπηκαν σε ελεύθερες στοές που δέχονταν και μη λιθοδόμους.
Η δεύτερη θεωρία εστιάζει στην εποχή του 15ου και 16ου αιώνα, όπου είχε διαμορφωθεί μια κίνηση για την προώθηση της ανοχής και της ανεξαρτησίας, ειδικά σε θέματα θρησκείας και πολιτικής. Σύμφωνα με αυτή τη θεωρία, ο Ελευθεροτεκτονισμός αναδείχθηκε ως ένας τρόπος βελτίωσης του ανθρώπινου χαρακτήρα και της κοινωνίας.
Και οι δύο θεωρίες παρουσιάζουν διαφορετικές προσεγγίσεις στην προέλευση του Ελευθεροτεκτονισμού και συχνά αποτελούν θέμα συζήτησης μεταξύ των μελών της Αδελφότητας.
Η είσοδος των γυναικών στον Ελευθεροτεκτονισμό γίνεται στις 14 Ιανουαρίου 1882 όταν η Μαρία Ντερέμ μυήθηκε στη Στοά «Ελεύθεροι Στοχαστές» της Πέκ, μιάς μικρής πόλης δυτικά του Παρισιού. Επρόκειτο για μια αμιγώς αντρική Στ. όπου συμμετείχε ο Ζωρζ Μαρτέν. Η Στοά και ο Σεβάσμιός της τιμωρήθηκαν με παύση εργασιών και διαγραφή γιά τη μύηση μιάς γυναίκας.
Έντεκα χρόνια αργότερα, στις 4 Απριλίου 1893, όταν οι συνθήκες το επέτρεψαν, η Μαρία Ντερέμ και ο Ζωρζ Μαρτέν ίδρυσαν στο Παρίσι την πρώτη μικτή Στοά και μύησαν 16 γυναίκες. Από τη μητρική αυτή Στοά γεννήθηκε η Μεγάλη Συμβολική Σκωτική Στοά «ΤΟ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟ ΔΙΚΑΙΟ», πού θέσπιζε την ισότητα ανδρών και γυναικών, από την οποία δημιουργήθηκε αργότερα με τη σειρά του το Διεθνές Μικτό Τεκτονικό Τάγμα «ΤΟ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟ ΔΙΚΑΙΟ».
Στην Ελλάδα, η πρώτη Μικτή Στοά ξεκίνησε να λειτουργεί το 1926 και είναι η Σ. Στ. ΑΘΗΝΑ 815.
Ο Ελευθεροτεκτονισμός αποτελείται από τρεις βαθμούς: τον Μαθητή, τον Εταίρο και τον Διδασκάλου. Ωστόσο, υπάρχουν επίσης και άλλες ανεξάρτητες Ελευθεροτεκτονικές τάξεις που προσθέτουν δικούς τους βαθμούς πέρα από τους τρεις βασικούς. Αυτοί οι πρόσθετοι βαθμοί συνήθως αποτελούν μια επέκταση των κλασικών τριών βαθμών και μπορεί να προσδίδουν επιπλέον γνώσεις, εμπειρίες ή αξιολογήσεις στα μέλη.
Οι πρόσθετοι αυτοί βαθμοί δεν έχουν διοικητική σχέση μεταξύ τους, ούτε αντιστοιχούν αναγκαστικά σε ιεραρχική ανωτερότητα. Τα μέλη έχουν την ελευθερία να εξερευνήσουν αυτούς τους πρόσθετους βαθμούς, αλλά αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι αποτελούν μια αύξηση σε βαθμίδα σε σχέση με τους βασικούς τρεις βαθμούς του Ελευθεροτεκτονισμού.
Οι τάξεις της Βασιλικής Αψίδας και ο Σκωτικός Τύπος είναι δύο από τα κύρια συστήματα πρόσθετων βαθμών που προστίθενται στον Ελευθεροτεκτονισμό. Κάθε ένα από αυτά τα συστήματα έχει τα δικά του ξεχωριστά χαρακτηριστικά και τελετουργίες, που συχνά συμβολίζουν συγκεκριμένες αρχές ή ιδεολογίες που έχουν σημασία για τα μέλη της συγκεκριμένης τάξης.